6:34अर्जुन उवाच

Atma Samyama Yoga

आत्म संयम योग

Sanskrit Shloka

चंचलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम्। तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम्॥ 6:34॥

Padacheeda (Word-by-Word)

चञ्चलम् हि मनः, कृष्ण, प्रमाथि बल-वत् दृढम्, तस्य अहम् निग्रहम् मन्ये वायोः इव सु-दुष्करम्।

Anvaya (Construction)

हि (निश्चित रूप से) कृष्ण (कृष्ण) मनः (मन) चञ्चलम् (चंचल) प्रमाथि (प्रताड़क) दृढम् (दृढ़) बल-वत् (बलवान) तस्य (उसका) निग्रहम् (निग्रह) अहम् (मैं) वायोः (हवा) इव (जैसे) सु-दुष्करम् (अत्यंत कठिन) मन्ये (मानता हूँ)।

Meaning

Hindi

हे श्रीकृष्ण, मन बड़ा चंचल, विचलित करने वाला, क्षुब्ध करने वाला, बड़ा दृढ़ और बलवान है, इसलिए इसको वश में करना, केंद्रित करना, मैं हवा को रोकने की तरह अत्यंत कठिन मानता हूँ।


English

The mind is inherently capricious, restless, agitated, powerful, and unyielding, O, Krishna. I believe that taming the mind is as challenging as controlling the wind. (6:34)